💊 Yaşam Hakkı, Sosyal Devlet ve SGK’nın Sorumluluğu: SGK’nın Karşılamadığı Kanser İlaç Bedelleri

1. Giriş

Kanser tedavilerinde kullanılan hedefe yönelik ilaçlar, hastalara yeni bir yaşam umudu sunarken; bu ilaçların Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından karşılanmaması birçok hasta için tedaviye erişim hakkını fiilen ortadan kaldırmaktadır. Son dönemde başta Enhertu (Trastuzumab Derukstekan) etken maddeli ilaca ilişkin olmak üzere açılan davalarda mahkelemer yaşam hakkı ve sağlık hakkının üstünlüğünü vurgulayan kararlar vermektedir.

Bu kararlar yalnızca bir ilacın bedelinin ödenip ödenmemesi meselesi değil; sosyal devlet ilkesinin, insan yaşamı karşısında nasıl uygulanması gerektiğine dair önemli bir hukukî tartışmayı da ortaya koymaktadır.

2. Olayların Ortak Özelliği: Tıbben Zorunluluk ve Alternatifsizlik

Enhertu, ileri evre metastatik meme kanseri tedavisinde kullanılan yeni nesil bir akıllı ilaçtır. Genellikle diğer tedavi seçeneklerine direnç gelişen hastalarda tek etkili tedavi alternatifi olarak uygulanmaktadır. Bu nedenle ilacın kullanılmadığı veya temininde gecikme yaşandığı her gün, hastanın yaşam hakkını doğrudan etkileyebilmektedir.

Davacılar tarafından açılan davalarda ortak nokta, ilacın:

• Onkoloji uzmanı tarafından tıbben zorunlu görülmesi,
• Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu tarafından endikasyon dışı kullanım onayı verilmiş olması,
• SGK’nın ise yalnızca “geri ödeme listesinde yer almıyor” gerekçesiyle başvuruları reddetmesidir.

3. Hukuki Dayanaklar

Anayasa’nın:

• 17. maddesi “herkesin yaşam hakkına sahip olduğunu”,
• 56. maddesi ise “Devletin, herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamakla yükümlü olduğunu” düzenler.

Ayrıca 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 62. ve 63. maddeleri, genel sağlık sigortasının temel amacını “kişilerin sağlıklı kalmalarını sağlamak ve hastalanmaları halinde gerekli tedavileri karşılamak” olarak tanımlar.

Dolayısıyla SGK, yalnızca geri ödeme listeleriyle sınırlı bir kurum değil, yaşam hakkını koruma yükümlülüğüne sahip bir sosyal devlet organıdır.

4. Mahkemelerin Değerlendirmesi

Başta Enhettu olmak üzere SGK’nın karşılamadığı kanser tedavisi ilaçlarına ilişkin açılan davalarda mahkemeler şu gerekçelerle SGK işlemlerini hukuka aykırı bulmaktadır:

• Yaşam hakkı ve sağlık hakkı temel anayasal haklardır; idarenin mali gerekçelerle bu hakların kullanımını sınırlaması mümkün değildir.
• SGK’nın takdir yetkisi, bireyin yaşamını tehlikeye atan durumlarda daraltılmış bir yetkidir.
• “Geri ödeme listesinde bulunmama” gerekçesi, bir kanser hastasının tedavisini kesintiye uğratacak nitelikte kullanılamaz.
• Devletin sosyal güvenlik görevi, yalnızca mevzuatla değil, fiilen tedaviye erişimi sağlamakla yerine getirilir.

5. Hukukî Yönelim

Son dönem yargı kararlarında, Enhertu gibi yeni nesil kanser ilaçlarının bedellerinin SGK tarafından karşılanmamasına ilişkin işlemler iptal edilmekte; mahkemeler, “yaşam hakkının önceliği” ilkesini açık biçimde vurgulamaktadır.

Yargının bu yöndeki yaklaşımı, sağlık hakkının soyut bir ideal değil, yargısal koruma altındaki somut bir hak olduğunu göstermektedir.

6. Hangi Mahkeme Görevlidir?

Enhertu ilacı veya benzeri ilaç bedellerinin SGK tarafından ödenmemesi nedeniyle açılacak davalarda, görevli mahkeme davacının sosyal güvenlik statüsüne göre belirlenir.

Davacının Statüsü	Görevli Mahkeme	Dayanak
4A (işçi) veya 4B (bağkur) sigortalısı	İş Mahkemesi	5510 sayılı Kanun m.101
4C (memur) veya emekli memur	İdare Mahkemesi	2577 sayılı İYUK m.2, Danıştay içtihatları

🔹 4A/4B sigortalıları özel hukuk ilişkisi içinde oldukları için uyuşmazlıklar iş mahkemesinde, 🔹 4C kapsamındaki memur ve emekli memurlar bakımından ise SGK işlemi idari işlem niteliğinde olduğundan, dava idare mahkemesinde açılmalıdır.

Ankara 24. İdare Mahkemesi’nde görülen Enhertu davasında davacı emekli memur olduğundan, görevli mahkemenin idare mahkemesi olduğu doğru şekilde belirlenmiştir. Uygulamada da bu ayrım, hem Danıştay 15. Daire hem de Yargıtay 10. Hukuk Dairesi içtihatlarında istikrar kazanmıştır.

7. Sonuç: Yaşam Hakkı Her Şeyin Üstündedir

Sosyal devlet anlayışı yalnızca düzenleyici ve planlayıcı bir idareyi değil, insan yaşamını önceleyen bir sistemi gerektirir. Enhertu davalarında verilen kararlar, bu anlayışın hukuk önünde somut bir karşılık bulduğunu göstermektedir.

Hiçbir idari gerekçe, bir hastanın yaşam hakkının önüne geçemez. Devletin ve kurumlarının varlık nedeni, tam da bu hakkı korumaktır.

8. Karar Metni (Örnek)

T.C. Ankara 24. İdare Mahkemesi
Esas No: 2025/456
Karar No: 2025/1488

Mahkeme, metastatik meme kanseri tanılı davacının tedavisinde kullanılan Enhertu isimli ilacın bedelinin, “geri ödeme listesinde yer almadığı” gerekçesiyle SGK tarafından karşılanmamasına ilişkin işlemi iptal etmiştir.

Kararda, Anayasa’nın 17. ve 56. maddeleri gereği devletin yaşam ve sağlık hakkını koruma yükümlülüğü vurgulanmış; “Devletin mali kaynaklarının yetersizliği gerekçesiyle bireyin yaşama hakkını sınırlayamayacağı” belirtilmiştir.

Bu nedenle, söz konusu ilacın bedelinin SGK tarafından karşılanmasına ve davacının yaptığı ödemenin iadesine karar verilmiştir.

https://saglik.gov.tr/

https://www.sgk.gov.tr/Home/Index2/

Konuyla ilgili detaylı bilgi edinmek için tarafımızla iletişime geçebilirsiniz.

Yazar

Av. Selen YILDIRIM